نگاهی به وضعیت کنونی بنادر ایران، بلاخص بندر چابهار به عنوان یکی از کانون های دور زدن تحریم ها از سوی ایران

نویسندگان/ ژیکان راهنورد، الهام محمودی
ایران به دلیل شرایط جغرافیایی و توزیع منابع نفتی و صنعتی، از جمله کشورهای بحری منطقه محسوب شده و عمده تجارات و مبادلات بین المللی در آن از راه بنادر صورت میگیرد که بنادر جنوب ایران به دلیل تمرکز بیشتر ذخایر نفت و گاز و کارخانجات پتروشیمی در آن ناحیه و نیز نزدیک بودن به خلیج فارس و دسترسی به آبهای آزاد از اهمیت بالاتری نسبت به بنادر شمالی برخوردار میباشند.
از جمله مهمترین بنادر جنوبی کشور که حجم بالایی از مبادلات تجاری را شامل میشوند میتوان به بندرعباس، بندر بوشهر، بندر عسلویه، بندر خارک، بندر لنگه، بندر موسوم به امام خمینی، بندر خرمشهر، بندر باهنر، بندر رجایی و بندر چابهار اشاره کرد. بندر موسوم به امام خمینی که پس از بندر عباس، بزرگترین بندر ایران میباشد، به دلیل نزدیکی به عراق از یک سو و وجود مهمترین پالایشگاه ها و مجتمع های پتروشیمی کشور از سوی دیگر و دارا بودن دو منطقه ی ویژه ی اقتصادی، از اهمیت خاصی به ویژه در زمینه ی مبادلات نفتی برخوردار است. بندر رجایی و باهنر نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرارگیری در تنگه ی هرمز از موقعیتی استراتژیک برخوردار میباشند به طوری که بندر رجایی به دلیل ارتباط گسترده با 80 بندر بین المللی بیش از نیمی از حجم تجارت ایران را شامل شده و بیشترین سرمایه گذاری در سالهای اخیر توسط رژیم جمهوری اسلامی روی این بندر صورت گرفته است که البته این مورد نیز از اشتباهات نظام میباشد چرا که ایجاد تمرکز بر یک بندر منجر به تضعیف سایر بنادر شده و در شرایط تحریم، رژیم جمهوری اسلامی را وارد تنگنای شدیدی کرده است. همچنین بندر باهنر به عنوان یک بندر صادراتی در زمینه ی نفتی و غیرنفتی فعالیت گسترده ای داشته است. با آغاز تحریمهای ایالات متحده آمریکا، تمامی این بنادر به استثنای بندر چابهار مشمول تحریمها قرار گرفت. علت معافیت بندر چابهار سرمایه گذاری 85 میلیون دلاری هند در فاز اول و سرمایه گذاری کلی 900 میلیون دلار در قالب قرارداد
B.O.T (سالانه 1000 میلیارد تومان در طول 3.5 سال) برای توسعه ی راه آهن چابهار-زاهدان-سرخس و در نتیجه صاحب امتیاز بودن هند در این منطقه عنوان شد.

بندرچابهار به عنوان دروازه ترانزیتی کشوربا ۵۴۱ کیلومتر مرز دریایی هم به عنوان کریدور شمال-جنوب و هم کریدور شرق-غرب و نیز به عنوان تنها بندر بین المللی ایران که با آبهای آزاد و اقیانوس هند در ارتباط مستقیم میباشد، همواره از موقعیتی استراتژیک برخوردار بوده است. در سال ۱۳۵۲ طرح جامع تاسیس بندر چابهار مطرح و قرارداد‌های تاسیس با پیمانکاران مربوطه منعقد شد و پس از انقلاب ایران به دلیل کمبود منابع مالی بخشی از طرح به تعویق افتاد و بخشی از آن به انجام رسید.

عملیات اجراییبندر کلانتریکه یکی از دو بندر مهم چابهار است نیز از سال ١٣۶۲ بطور جدی آغاز و در همان سال به بهره برداری رسید وبندر بهشتی چابهارنیز به عنوان دومین بندر مهم این منطقه در سال ١٣۶۱ با توجه به شرایط خاص حاکم بر خلیج فارس و جنگ ایران و عراق مورد توجه دولت وقت قرار گرفت. علت آن نیز تاکید بر لزوم داشتن بندری خارج از تنگه هرمز و خلیج فارس بود که در صورت بسته شدن تنگه ی هرمز یا بالا گرفتن درگیری در نواحی داخلی خلیج، بتواند همچنان راهی باز برای مبادلات تجاری و ورود و خروج ارز برای حاکمیت فراهم کند، درست همان چیزی که اکنون نیز مورد توجه ویژه ی رژیم و وزارت امور خارجه ی آن قرار گرفته است. به طوریکه محمد جواد ظریف در سفر اخیر خود به چابهار صراحتا توسعه ی سریع این بندر را از اولویت های اصلی وزارت امور خارجه عنوان کرده است.

موقعیت استراتژیک این بندر و قرار گرفتن آن در محور توسعه شرق کشور، باعث شده تا سازمان بنادر و دریانوردی تدوین و اجرای طرح جامع توسعه آن را در دستور کار قرار دهد. تاکنون با سرمایه گذاری یک میلیارد دلاری و نیز پیشرفت٦٥ درصدی طرح توسعه ی بندر چابهار از سال ١٣٩٢تاکنون، بندر بهشتیچابهار با یک هزار و ۷۲۰ متر طول و ۳۲ هکتار پسکرانه برای تخلیه و بارگیری کالا‌های کانتینری و پهلوگیری کشتی‌های بزرگ اقیانوس پیما از جمله بنادر فعال منطقه به شمار میرود. بندر چابهار با قرار گرفتن در شمال اقیانوس هند و شرقی‌ترین نقطه سواحل کشور در حوزه ی سواحل مکران از نظر جایگاه حمل و نقل چند وجهی بین المللی دروازه طلایی ترانزیت کشور‌های آسیای میانه ، پاکستان و افغانستانمحسوب میشود.

طبق گفته های پیشین بهروز آقایی مدیر کل بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان، بندر چابهار با سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه ترمینال مواد معدنی، مخازن نگهداری مواد پتروشیمی و نفتی و ساخت اسکله‌های اختصاصی نفتی میتواند نقش کلیدی در توسعه سواحل مکران و محور شرق کشور داشته باشد و این به دلیل ظرفیت این بندر در پهلوگیری کشتی های بزرگ ۱۰۰ هزار تنی و درنتیجه نقش بسزای آن در واردات و صادرات میباشد که در آینده با تکمیل فازهای بعدی در نهایت ظرفیت این بندر به بیش از ۸۲ میلیون تن افزایش خواهد یافت. پیشتر نیز عبدالرحیم کردی مدیر عامل سازمان منطقه آزاد چابهار عنوان کرده بود که برای ایفای نقش این بندر در اقتصاد ملی، طرح‌های بزرگی نظیر پتروشیمی با ظرفیت هشت و نیم میلیون تن و فولاد با ظرفیت ۱۰ میلیون تن در چابهار پیش بینی شده است.

در همین راستا اگر نگاهی به آمار و اطلاعات ارائه شده توسط سازمان بنادر و دریانوردی کشور در خصوص عملکرد بنادر بیندازیم مشاهده میکنیم که بندر بوشهر، امام خمینی، رجایی و باهنر که تا پیش از این مبادلات عمده ی نفتی در آنها انجام میگرفت پس از اعمال تحریم ها مشمول کاهش مبادلات نفتی شده اند. اما بندر چابهار که پیش از آن مبادلات نفتی چندانی نداشته و عمده فعالیت آن در زمینه ی غیرنفتی بوده است، رفته رفته با جا به جایی تجهیزات صنایع نفت به این منطقه، به طور فزاینده ای به شکل یک بندر نفتی عمل کرده و عمده ی تجارت آن به جای موارد غیرنفتی پیشین، شامل حجم بسیار بالایی از مبادلات نفتی شده است که البته به دلیل معافیت اولیه ی هند از تحریم های نفتی ایران، دور از انتظار نیست که رژیم در پی جبران کاهش صادرات، تمرکز خود بر بندر چابهار را افزایش دهد.
توسعه ی بندر کلانتری و تغییر کاربری آن به تجاری و اتصال آن به بندر بهشتی به دلیل معافیت این بندر از تحریم ها، منجر به خروج بندر کلانتری از دایره ی تحریم شده و با افزایش ظرفیت اسکله ها و نیز وجود زمین های آزاد در نواحی اطراف بندر کلانتری، در صورت ایجاد بنادر خشک در حوزه ی این بندر، تمرکز بر صنعت پتروشیمی را افزایش داده و تا حدودی کاهش صاردات نفتی را از طریق فروش محصولات پتروشیمی جبران میکند. اما اکنون با عدم تمدید معافیت ها حتی برای هند در زمینه ی مبادلات نفتی با ایران، بازدیدهای اخیر ظریف از این منطقه و به ویژه سایت پتروشیمی نگین مکران در پیکره ۸ منطقه آزاد چابهار، آن هم
پیش از سفر به پاکستان، همچنین تاکید او بر توسعه ی بندر کلانتری و اتصال آن به بندر بهشتی میتواند در راستای افزایش هر چه بیشتر ظرفیت این بندر برای تمرکز بر مبادلات تجاری تحریمی از جمله نفت، میعانات گازی و پتروشیمی بوده و در صدد دور زدن تحریم ها برای کاهش فشار شدید ناشی از تحریم نفتی و مقابله با به صفر رسیدن فروش نفت، از طریق انتقال فرآورده های نفتی، پتروشیمی و صنایع فولاد به این منطقه و سپس ترانزیت آن به پاکستان در صورت موافقت دولت پاکستان و نیز از طریق بندر گوادر پاکستان که در اختیار چین و در فاز دوم توسعه قرار دارد، به چین، هند و سایر شرکای تجاری از جمله کشورهای اروپایی از طریق انتقال زمینی و در سایه ی سایر کشورها با ترفندهایی که رژیم به خوبی در آنها مهارت دارد، باشد که حکومت در این راستا احتمالا مجبور به استفاده از باندهای گسترده ی قاچاق در این منطقه و نیز گروهک هایی که در پاکستان و افعانستان مستقر کرده خواهد شد و همچنانکه سیاست های سالیان سالش نشان داده از این دو کشور برای سودجویی خود بهره برده جان مردم مناطق اطراف را در خطر قرار خواهد داد.

باید دید آیا این بار هند و چین که سقف خرید نفتشان از ایران پر شده است و مشمول معافیت های جدید اعلام شده نمیشوند، با وجود سرمایه گذاری عظیم در بندر چابهار و تلاش رژیم برای ایجاد میانبرهایی جهت فروش نفت به هر طریق ممکن و ناممکن، در اظهارات خود مبنی بر عدم خرید نفت از ایران صادق خواهند بود یا خیر...

از دیگر موارد مورد استفاده ی رژیم که سالها از آن برای دور زدن تحریمها استفاده کرده است وجود یک loop hole در قراردادهای نفتی ایران و نیز در تحریم ها میباشد که موجب میشود از نظر لغوی "میعانات گازی"که به واقع نفت سبک مرغوبی محسوب شده و از منابع ارزشمند یک کشور میباشد، در زمره ی دسته بندی "نفت خام" قرار نگیرد که رژیم با ترفندهای خود در جریان مذاکرات پیشین در دوره ی اوباما و با تاکید بر تمرکز تحریم بر صرف "نفت خام" سالها از این مورد سوء استفاده کرده و کمبود بودجه ی خود را با فروش میعانات گازی به کشورهایی از جمله کره ی شمالی، کره ی جنوبی، ژاپن، چین و هند، به خوبی جبران کرده و درآمد حاصل را صرف گسترش تروریسم و ایجاد جنگ های داخلی شیعه و سنی در منطقه، پرورش نیروهای سرکوبگر داخلی و گسترش امپراتوری فاسد خود کرده است. همچنین تاکنون با تاسیس شرکت های کشتی رانی و هواپیمایی در مناطقی از آسیا، اروپا، آمریکای جنوبی و آفریقا و تاسیس کارخانجات نفتی و پتروشیمی در کشورهای دیگر، شبکه ای گسترده برای تامین مالی خود در زمان شدت گرفتن تحریم ها فراهم کرده است. جامعه ی جهانی به بخشهایی از روشهای پیچیده ی مورد استفاده ی رژیم برای ادامه ی حیات خود، به خوبی آگاهی پیدا کرده است و به همین دلیل است که تحریم های جدید از شدیدترین نوع خود در تمام سالها عنوان شده چرا که امکان چنین ترفندهایی توسط رژیم برای اینگونه دور زدن ها را از میان برداشته است.

نظام جمهوری اسلامی که همانند کوه یخی که نیمه ی عظیم آن در اعماق آب از دیدگان پنهان است، به لایه های دور از چشم خود امید بسته ولی این بار جهان مسیری متفاوت از پیش بینی های حکومت را خواهد پیمود...



PM:04:24:31/05/2019




‌ ‌ 391 ‌‌بار دیده شده‌‌