نگاهی گذرا به دفع غیر استاندارد زباله ها و پسماندهای بیمارستانی در ایران

ن/ ژیکان راهنورد

مسائل محیط زیست از جمله موارد حائز توجه در هر کشور و حکومتی ست چرا که ارتباط مستقیم با زندگی حال و آینده ی مردم کشور و نسل های آینده ی آن دارد.

در همین راستا گوشه ای از عملکرد نهادهای مرتبط و مسئولین مربوطه رژیم جمهوری اسلامی در خصوص دفع غیر استاندارد و غیر اصولی پسماندهای بیمارستانی را مورد نقد و برسی قرار خواهیم داد.

یکی از موارد زیست محیطی بسیار مهم دفع زباله ها و فاضلابهای بیمارستانی ست. بیمارستانها در روز میزان بسیار بالایی زباله و فاضلاب تولید میکنند که در سه دسته ی مجزای عمومی، عفونی و خطرناک (شامل مواد دارویی، شیمیایی و نیز مواد پرتوزا) طبقه بندی میشوند که شیوه ی صحیح دفع این سه دسته با یکدیگر تفاوت های عمده ای دارد. تقریبا تمامی این زباله ها توسط شهرداری و در برخی موارد توسط بخش خصوصی با دریافت مبلغی قابل توجه ی از بیمارستان ها جمع آوری شده و هر دسته به شیوه ی خاصی دفع میشوند. زباله های عفونی باید ابتدا در پلاستیک های نسوز در دستگاه اتوکلاو قرار گرفته، ضدعفونی شوند و سپس برای دفن در منطقه ای دور از شهر و دور از مناطق مسکونی و در زمین هایی دور از منابع آب زیرزمینی درون چاه، لایه لایه دفن شده و روی آنها در هر لایه با آهک پر شود. همچنین باید اطمینان حاصل شود که این زمین ها به هیچ عنوان با منابع زیرزمینی آب و فاضلاب در ارتباط نخواهند بود. اما آیا این کار دقیقا طبق اصول و ضوابط بهداشتی و قانونی و استانداردهای بهداشت جهانی انجام میگیرد؟

مسئولیت نظارت بر مدیریت زباله های بیمارستانی و شیوه ی بی‌خطرسازی آنها بر عهده ی وزارت بهداشت است و مسئولیت تشخیص میزان آلایندگی زیست محیطی آنها برعهده سازمان محیط زیست قرار دارد. اما در همین زمینه میان سازمان محیط زیست و وزارت بهداشت بر سر نوع پسماندی که باید به شهرداری تحویل داده شود اختلاف نظر وجود دارد که تاوان این اختلاف نظر را شهروندان میپردازند. در ایران دستورالعملي توسط وزرات بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در سال ۱۳۷۶ به منظور جلوگيري از انتشار بيماري از طريق زباله و تأمين سلامت و ارتقاء بهداشت جامعه با توجه به حساسيت و خطرناك بودن زباله هاي بيمارستاني، برای تفكيك، جمع آوري، حمل، انتقال و دفع اينگونه زباله ها با اولويت خاص به مورد اجرا گذارده شد. قانون مديريت پسماند ها در مجلس در سال ۱۳۸۳ بر اساس اصل ۵۰ قانون اساسي به منظور حفظ محيط زيست از آثار زيانبار پسماندها و مديريت بهينه آنها تصويب و ابلاغ شد.
آخرين دستورالعمل نیز پس از بازبيني در سال۱۳۸۶ به كليه مراكز ابلاغ شد. در طی این آیین نامه ها و دستورالعمل ها مبلغی از بیمارستان ها و مراکز بهداشتی به ازای هر کیلوگرم زباله ی عادی، عفونی و خطرناک به تفکیک به شهرداری پرداخت شده و این نهاد زباله های بیمارستانی را دفن می کند، اما گاهی دیده شده شهرداری ها تمامی زباله ها را یکجا دفن می کنند، همانند فاجعه ای که سال گذشت در آرادکوه گزارش شد. و یا موارد بسیاری که در مناطق اطراف سنندج، سقز و بانه گزارش شده است که نشان میدهد میزان زیادی زباله ی عفونی به صورت تفکیک نشده همراه با زباله های عادی روی هم انبار شده و در معرض دسترسی حیوانات و... قرار گرفته است.
سالانه حدود ۹۰۰ تن زباله ی بیمارستانی عفونی از بیمارستانهای کردستان در مجموع تولید و جمع آوری میشود که امحای کاملا صحیح آنها تا به اکنون صورت نگرفته است.

از نظر زیست محیطی زباله‌های بیمارستانی عفونی که از راههای انتقال و شیوع بیماریهای خطرناک در میان جمعیت میباشد، حتی پس از پروسه ی بی‌خطرسازی در بیمارستان‌ها تبدیل به زباله عادی نمی‌شوند و مسئولیت مدیریت آنها همچنان با وزارت بهداشت است و باید روش دفع متفاوتی نسبت به پسماندهای عادی داشته باشند که این مورد به دلیل هزینه بر بودن اکثرا مورد توجه قرار نمیگیرد. با دفع این زباله ها در کنار زباله های عادی احتمال ورود آنها به پروسه ی بازیافت به شدت افزایش می یابد. حال تصور کنید این مواد بیمارستانی آلوده از قبیل safety box سرنگهای عفونی و آلوده، تجهیزات استفاده شده در اتاق عمل ها که به خون بیماران و میکروب هایی از قبیل هپاتیت، ایدز و بسیاری بیماریهای عفونی دیگر آلوده است در میان زباله های پلاستیکی عادی وارد چرخه ی بازیافت شوند و طبق اظهارات مستند خود مسئولین و کارشناسان در بخش های بازیافت، شستشو و ضدعفونی خاصی در پروسه ی بازیافت بر روی این مواد صورت نمی گیرد. کما اینکه طی سالهای اخیر گزارشات متعددی از یک کارخانه ی بستنی سازی معروف برای استفاده از بسته بندی های بازیافتی از زباله های بیمارستانی دریافت شده است. گزارشات دیگری نیز از کارخانه های تولید اقلامی مانند ظروف و سفره های یکبار مصرف در دست است که نشان میدهد از پلاستیک های بازیافت شده به شیوه های غیربهداشتی و از زباله های تفکیک نشده و همراه با زباله های بیمارستانی در ساخت محصولاتشان استفاده شده است.

از سوی دیگر عدم دفن صحیح این زباله

ها و رها کردن آنها در مراتع نزدیک شهرها و روستاها احتمال تماس دامها با این مواد آلوده را افزایش داده و همان طور که بارها این مساله به دغدغه ای رسانه ای تبدیل شده است، این مواد توسط افراد سودجو صرفا جهت کاهش هزینه یتغذیه ی دام، مخلوط با خوراک دام در معرض استفاده ی آنها قرار گرفته است. خوراک آلوده ی دام نیز منجر به شیوع بیماری های خطرناک دامی از جمله بیماریهای مشترک میان دام و انسان شده و هر روز جامعه با معظل بیماریهای صعب العلاج و سخت و انواع سرطان ها درگیر خواهد بود.

از زباله ها که بگذریم، فاضلاب هر بیمارستان نیز باید در واحد تصفیه ی همان بیمارستان تا حدی پروسه ی گندزدایی را طی کرده، کلرزنی و آزمایش شده و تا حدی بی خطرسازی شوند، اما آنچه مورد توجه بوده این است که این فاضلاب ها در نهایت وارد سیستم فاضلاب شهری شده و با آن ادغام میشوند. فاجعه اینجاست که فاضلاب شهری نیز متاسفانه در نهایت سر از زمینهای کشاورزی درآورده است به طوری که با آزمایش های متعدد انجام شده توسط کارشناسان محیط زیست میزان آرسنیک سبزیجات و محصولات کشت تعداد زیادی از زمین های کشاورزی ۸۰ برابر میزان ماکزیمم حد استاندارد آن است و این حجم از آرسنیک به سرعت در بدن افراد منجر به ایجاد سرطان میشود. پس تعجبی ندارد که اکنون با آمار وحشتناکی از انواع سرطان های بدخیم در کشور رو به رو هستیم. در گذشته ای نه چندان دور سرطان کابوسی بود که گهگاه از گوشه و کنار ابتلای فردی بدشانس به آنرا می شنیدیم اما اکنون کم کم این بیماری سخت در حال تبدیل به مرحله ای از زندگی عده ی زیادی از افراد جامعه میشود.

این موارد تنها گوشه ی کوچکی از فجایع زیست محیطی جامعه ی تحت کنترل جمهوری اسلامی ست. موارد بسیاری از این دست در انواع زمینه ها به ویژه در زمینه ی امحاء پسماندهای هسته ای و پرتوزا وجود دارد. اما عمق فاجعه به قدری بالاست که عده ی زیادی از محققان محیط زیست را که در این زمینه تحقیق و مطالعه داشته اند به قربانی های رژيم بدل کرده و عده ی زیادی را نیز روانه ی زندان کرده است... جان انسان ها تنها چیزی ست که در این رژیم فاقد ارزش میباشد و هر روز که از عمر آن می گذرد آینده ای تاریک تر در انتظار مردم تحت حکومت آن خواهد بود...



PM:04:42:15/06/2019




‌ ‌ 307 ‌‌بار دیده شده‌‌