خلاقیت را نمی توان کشت

نویسنده: بابک ناصری

(خوانشی کوتاه برنقش صداوسیماوسازمان تبلیغات اسلامی)

تنویرعبارتی ست در ادبیات سیاسی ایران که سال هاست کاربرد ویژه ای پیدا کرده . واژه ای ملهم از ادبیات عرب، بر وزن تفعیل.

به کرات گفته و شنیده می شود که رفتاری برای تنویر افکار عمومی از فلان شخص یا فلان نهاد سرزده شده وبه واسطه رسانه های در اختیار حکومتی با بوق و کرنا به سمع رسیده!

ارتباط یک عمل به منافع جمعی تنها زمانی مفهوم دموکراسی را در ادبیات سیاسی مستتر می کند که حقوق اجتماعی فرد یا افراد را شامل شود.

به طور مثال در جامعه آزادی که مبنای آن رعایت حقوق شهروندی است، زیرپا گذاشتن اخلاقیات بدیهی امری ناپسند و مذموم است. وقتی پوشش آدم ها مسئله ای مهم تلقی نمی شود، نباید لخت و عور در انظار ظاهرشد! (خلاف عرف جمعی ست)

این ها را گفتم تا به اصلی بپردازم که از ابتدای پیاده شدن نظام جمهوری اسلامی، سیاست پیشه گان پشت و جلوی پرده در حفظ و اشاعه آن سعی وافری نموده اند.

در اختیار گرفتن ابزاری تاثیر گزاربرای نیل به اهداف میلیتاریزه خود ؛ مدیوم تاثیرگزاری مثل هنر.

درنظام حکومتی متکی به شریعت ایران که اداره اموراجتماع ملغمه ای ازدین و حکومت است، هنر به مثابه ی ابزاری تاثیر گذارکاربرد ویژه ای پیدا می کند.

راه اندازی سازمان تبلیغات اسلامی در ابتدای دهه شصت و پاکسازی تلویزیون و رادیو از افراد متخصص با سیاست جایگزین کردن متعهدها؛ دو نهادی که کماکان و همچنان چون چاه ویل بودجه کلانی را در خود فرو می خورند، در راستای همین تفکر بود.

سازمان تبلیغات با پرورش کودکی در خود که نقش نظارتی بر هنرمندان را داشت، نهادی فرمان بردارپرورش داد به نام " حوزه هنری ".

این نهاد به اصطلاح با چتر حمایتی خود که بیشتر شبیه گداپروری در عرصه هنرراهکاراصلی اش بود، به نویسنده و هنرمند دیکته کرد که ؛ یا با منی یا بر من!

در نظامی دیکتاتوری که بستر مذهب بهانه حکومت داری ست، کار کردن مستقل(هنرمند مستقل) معنایی نداشت و هنرمندان متعددی در این دوره از قطار سرنوشت سرزمین شان به اجبار پیاده شدند و راه دگری گزیدند. تنها بزرگانی توانستند چند صباح به حیات خود ادامه دهند که ریشه در تاریخی ماقبل تمام حوادث سیاسی داشتند.

البته حکومت هم مقابل اینان ساکت نماند و دست به تربیت و رشد سفلگانی چون یوسفعلی میرشکاک زد که نزد اهل ادب " میر هتاک " خوانده می شد!

کسانی که هزینه رتق و فتق و منقل شان را حوزه هنری تامین می کرد و مامور بودند تا با هجویات و مطالب به اصطلاح انتقادی هنرمندان و نویسندگان صاحب نام را خدشه دار کنند. (البته با پرداختن وقیحانه به زندگی خصوصی شان!)

صدا و سیما هم همین نقش را به گونه ای دیگرایفا می کرد . تا حدی که نزد عوام این عبارت مصطلح بود که؛ هر کانالی را می گیری آخوندی مشغول روده درازی ست، انگارروی تلویزیون عمامه کشیده اند!

ناگفته نماند که بنیان گزاران جمهوری دیکتاتوری این نسخه را از روی دست اقمار پیشین خود! نظام سابق شوروی کپی کرده بودند ؛ که باید برای اشاعه افکار خود از ابزار هنر بیشترین بهره را ببرند.

در این گونه حکومت ها گرچه تیغ سانسورجوانه های بسیاری را در بدو رشد و تعالی گردن زدند، اما نکته ای دیگر را برای هنرمندان مسجل ساختند.

یا با سانسور کار کن و ادامه حیات بده، یا بمیر!

هنرمندان و نویسندگان در طوفان بلازده روزگاری که برای شان هر روز و هر دم رقم می زدند، ناگزیر به ادامه بودند و همین پدیده خود موجب بروز خلاقیت های پیچیده ای در عرصه های مختلف شد.

شعر خوب، داستان خوب و سینمای پیشرو زیر همین غلطک نامراد مجبور بود متولد شود و دیگر نمی شد مقابل آن ایستاد . حتا با ارسال به اصطلاح هنرمند و نویسنده به فرنگ برای آموزش به روز و برگشتن و برای نظام کار کردن هم کاری از پیش نمی برد. (کسانی مثل ناصر پلنگی در نقاشی یا مصطفی مستور در داستان نویسی)

این بارسانسور نتیجه ای معکوس داشت و مهندسی کردن این پدیده کاری بود دشوار و مستلزم هزینه هنگفت و کلان.

راه دیگر، اعطای بورس های سفارشی برای پرورش کوتوله های عرصه ادب و هنر بود تا مرهمی باشد بر زخم ناسور سیاست پیشه گان حکومت دینی!

آموزش فیلم سازی به طلبه های حوزه علمیه قم هم تیری بود در تاریکی که تنها وجه تبلیغی آن برای جمهوری اسلامی مثمر ثمر بود.

نه صدا و سیما با آن برنامه های آبکی تبلیغ قدرت نظام در دل مردم جایی باز کرد ونه سازمان تبلیغات توانست ازین بحر گل آلود طرفه ای برای خود ببندد!

ادبیات و هنر راه خود را در دل این دیکتاتوری باز کرد و همچنان به حیات ادامه می دهد، نسلی که دیگر فرا گرفته تا راه بزرگان خود را در پیش گیرد، نسل دولت آبادی ها،گلشیری ها،شیرکو بیکس ها، شاملو و احمد محمودها و علی اشرف درویشیان ها...

نمی شود خلاقیت را کشت، گرچه می شودچند صباحی آن را در بند کرد،اما از لابلای نسوج زمان راه خود را پیدا می کند.



PM:02:18:26/10/2019




‌ ‌ 390 ‌‌بار دیده شده‌‌