اژدهای هفت سر رژیم در آستانه‌ی رشد برگشت ناپذیر

اژدهای هفت سر رژیم در آستانه‌ی رشد برگشت ناپذیر

نویسنده: ژیکان راهنورد

بیژن نامدار زنگنه، وزیر نفت ایران، در حاشیه‌ی نشست هفته ی انرژی روسیه، در مصاحبه ای اختصاصی با اسپوتنیک، به موارد مهمی در ارتباط با راه های جایگزین صادرات نفت ایران اشاره کرد. با بررسی دقیق برنامه های رژیم در این زمینه، لازم است ابعاد این طرح ها و اثرات گسترده ی آن در تثبیت جمهوری اسلامی نه تنها در ایران بلکه در منطقه به دقت مورد توجه قرار گیرد چرا که رژیم پای در راهی نهاده است که اگرچه برای یک کشور با شرایط ایده آل، طرحی قوی و معقول در راستای توسعه محسوب می‌شود، اما برای چنین رژیم سرکشی، قدرتی فراهم می‌آورد که شاید مهارش را غیرممکن سازد.


- مورد اول اینکه زنگنه در پاسخ به سوال خبرنگار اسپوتنیک مبنی بر تکنیک قدیمی ایران جهت صادرات نفت در شرایط تحریم یعنی استفاده از تانکرها و کشتی های نفتی موسوم به "کشتی ارواح"، ضمن تاکید بر این جمله که جنگ خوب هیچ وقت تمیز نیست، عنوان کرد ایران از هر روشی جهت صادرات نفت خود بهره برده و در آینده نیز خواهد برد. اصطلاح "کشتی ارواح" به زبان ساده، در ارتباط با کشتی هایی مانند سانچی به کار میرود که تا زمانی که در آبهای آزاد هستند سیستم ردیاب آنها روشن می‌باشد اما زمانی که به حریم دریایی چند کشور مجاور نزدیک میشوند، ردیاب را خاموش میکنند تا مشخص نشود وارد مرزهای کدام کشور شده اند.

اگرچه این کشتی ها به دلیل خاموش کردن ردیاب از سوی شرکت مسئول مورد مواخذه قرار گرفته و جریمه میشوند اما سود حاصل از محموله های آنها به قدری ست که پرداخت این جریمه را به صرفه ساخته است. خطرات این روش بسیار زیاد است به همین دلیل معمولا از ماهرترین دریانوردان و افرادی با تسلط کامل به مسیر مورد نظر استفاده میشود تا خطر برخورد با سایر کشتی ها به حداقل رسد. ایران سالهاست که از این روش برای انتقال نفت خود به چین، کره ی شمالی، کره ی جنوبی، تایوان، اندونزی، مالزی، هند، سوریه و ... استفاده میکند.

اگرچه به تازگی ارتقا روش های ردیابی دریایی و استفاده از ردیابی ماهواره ای پیشرفته تر، این حرکت را دشوار ساخته اما در متوقف کردن رژیم در مسیر فروش نفت خود چندان موفق نبوده است. نمونه ی آخر آن، نفتکش گریس-1 یا آدرین دریا بود که با انتخاب ماهرانه ی مسیر امن عبور، از شمال قبرس و جنوب ترکیه با اطمینان از عدم واکنش منفی ترکیه به این مسئله، علاوه بر اینکه این محموله را از هدف گرفته شدن توسط اسرائیل، حفظ کرد، آنرا در مقابل چشم جهان، سرانجام به مقصد اولیه خود یعنی سوریه تحویل داد، تاکتیکی که در مورد کشتی سانچی با شکست مواجه شد.

- اما مطلب مهم دیگری که زنگنه در این مصاحبه به آن اشاره کرد، خط لوله ای‌ست که میتواند نفت ایران را بدون عبور از تنگه ی هرمز، به سوریه انتقال دهد.

خط لوله ی ایران-عراق-سوریه، که ایران را به بندر بانیاس سوریه در حاشیه ی دریای مدیترانه متصل میکند، مسیری خواهد بود که رژیم بتواند تحریم های آمریکا را بدون نیاز به استفاده از مسیر دریایی دور بزند.

طرح راه اندازی این خط لوله از دو بخش تشکیل شده است:

1. احیای خط لوله ی کرکوک-بانیاس که یکبار در سال 1982 به دلیل جنگ ایران و عراق، و بار دیگر در سال 2003 به دلیل جنگ آمریکا و عراق، بسته شد.

2. احداث خط لوله ی جدید به طول 1000 کیلومتر از استان نینوای عراق به دیرالزور سوریه، توسط ایران.

تهران از مرداد ماه سال جاری مذاکراتی را با بغداد در این زمینه آغاز کرده است. اگر این خط لوله که ظرفیت انتقال روزانه بیش از 1 میلیون بشکه نفت را دارد، بازگشایی شود، رژیم بدون نیاز به عبور از تنگه ی هرمز و دور زدن قاره ها جهت صادرات نفت به سوریه میتواند از این مسیر نفت خود را منتقل کند و علاوه بر آن، نفوذ خود را در عراق و سوریه تا مدیترانه گسترش دهد. (با این اوصاف میتوان یکی از چندین دلیل اصرار ایران بر حضور در اجرای طرح متروی عراق را درک کرد...)

-مورد سومی که لازم است مورد توجه قرار گیرد، طرح توسعه ی سواحل مکران و طرح خط لوله ی گوره- جاسکمیباشد. در حال حاضر بخش عمده ی نفت ایران از خارک صادر میشود که در خلیج فارس قرار داشته و لازم است محموله های ایران نیز از تنگه ی هرمز عبور کنند. این مسئله به عدم توانایی رژیم در بستن تنگه دامن میزند.

از این رو جمهوری اسلامی در نظر دارد بندر جاسک را که در دریای عمان قرار داشته و به آبهای بین المللی نزدیک است توسعه داده، پایانه ی صادراتی نفت را از خارک به جاسک منتقل نماید. پیشترخط لوله ای به ارزش 2 میلیون دلار به طول 1100 کیلومتر که پایانه ی نفتی گوره واقع در شمال غربی استان بوشهر را به غرب منطقه ی جاسک متصل میکند. هدف از اجرای این پروژه، انتقال نفت خام سبک و سنگین صادراتی و نفت فوق سنگین حوزه ی غرب کارون به بندر جاسک جهت ذخیره سازی و صادرات است که در این راستا طرح ساخت 20 انبار مقدماتی با ظرفیت ذخیره ی هر کدام 500 هزار بشکه نفت و با هدف نهایی ایجاد توان ذخیره ی 30 میلیون بشکه و قابلیت صادرات روزانه 1 میلیون بشکه، در دست اجراست. همچنین در تاریخ 8 مهر ماه سال جاری، قرارداد ساخت الکتروپمپ های این طرح با ارزش 48 میلیون یورو، با حضور وزیر نفت، میان
"شرکت مهندسی و توسعه نفت (متن)" و شرکت های "پمپ های صنعتی ایران"، "پمپیران" و "پتکو" امضا شد که این قرارداد، مرحله ای مقدماتی از قرداد اصلی پروژه به ارزش 1 میلیارد و 700 میلیون دلار است.

از سوی دیگر مدتی ست توسعه ی سواحل مکران که به گفته ی زنگنه به لحاظ راهبردی و اهمیت استراتژیک در راستای بالا بردن قدرت نظام، مورد تاکید جمهوری اسلامی میباشد، در دستور کار قرار گرفته است.

پیشتر، در سال 1385 گروهی تحت عنوان "شورای راهبردی روابط خارجی" به دستور علی خامنه‌یی تاسیس شد که هدف آن "تهیه ی راهبردها، سیاست ها و راهکارهایی که جمهوری اسلامی را در سیاست خارجی به نتایج مطلوب خود برساند" و " ایجاد هماهنگی بیشتر در کلیه ی فعالیت ها در عرصه ی روابط خارجی" عنوان شد.

اعضاء این شورا که مستقیم توسط خامنه‌یی تعیین شدند، در دوره ی دوم و از سال 1393 تاکنون، عبارتند از:

کمال خرازی (رئیس شورا)، سعید جلیلی، ابراهیم شیبانی (سفیر پیشین ایران در اتریش و رئیس کل بانک مرکزی در دولت هشتم و نهم)، محمد حسین طارمی، احمد وحیدی (وزیر دفاع دولت دهم) و سید مهدی مصطفوی اهری (رئیس سابق سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سرپرست سابق معاونت بین الملل دفتر رهبری و قائم مقام پیشین وزیر امور خارجه، سفیر پیشین ایران در اتریش و آلمان و دفتر نمایندگی دائم سازمان ملل در وین و یونید و آلمان).

همچنین این شورا شامل 4 کمیسیون به شرح زیر است:

کمیسیون سیاسی به ریاست سعید جلیلی، کمیسیون دفاعی-امنیتی به ریاست احمد وحیدی، کمیسیون اقتصادی به ریاست ابراهیم شیبانی و کمیسیون علمی-فرهنگی به ریاست مهدی مصطفوی اهری.

از سال 1396 این شورا، توسعه ی بنادر جنوبی کشور با محوریت بندر چابهار، سواحل مکران و بندر جاسک را در دستور کار ویژه قرار داد. البته پیشتر در راستای بهبود روابط با هند و با هدف ایجاد خط ترانزیت بین المللی به ویژه در تجارت میان هند و افغانستان از مسیر ایران، طرح های زیادی در بندر چابهار اجرا شد.

همچنین، به گفته ی کمال خرازی اجرای طرح های بزرگ صنعتی نظیر پتروشیمی و فولاد ( با توجه به نزدیکی معادن سنگ آهن به چابهار) مورد نظر قرار داده شد. اما پس از تحریم های سخت آمریکا، به این بنادر، از دیدگاه نقش آنها در صنعت نفت، نگریسته شد. توسعه ی سواحل مکران در سه شاخه ی نفت، گاز و پتروشیمی در دستور کار قرار گرفت، ظرفیت بندر چابهار طی یکسال از 2.5 میلیون تن به 8.5 میلیون تن رسید، صادرات نفتی آن آغاز شد و به سرعت افزایش یافت و اکنون نیز بندر جاسک سوژه‌ی تمرکز رژیم شده است...

اما اهمیت ویژه ی این پروژه ها چیست؟

در صورت تکمیل خط لوله ی گوره-جاسک، روزانه بیش از 1 میلیون بشکه نفت ایران، بی نیاز به عبور از تنگه ی هرمز خواهد بود و از آنجا که بندر جاسک از طریق دریای عمان مستقیما به آبهای بین المللی راه دارد، موقعیتی استراتژیک یافته و محل قدرت نمایی رژیم خواهد شد. اما همزمان، سایر کشورها من جمله کشورهای حاشیه ی خلیج جهت صادرات نفت خود همچنان نیاز به عبور از تنگه ی هرمز خواهند داشت. این موارد رویای رژیم متوهم را در بستن این آبراه کلیدی، به واقعیت نزدیک خواهد کرد.

اما مهم تر، این است که تاکنون ایران برای مقابله با تحریم ها، مقادیر عظیمی از نفت خود را به مناطق مختلفی از قبیل بندر دالیان و منطقه ی زینگانگ چین منتقل کرده و با استفاده از مخازن موجود در آن مناطق به ذخیره سازی آن اقدام نموده است. شرکت نفت ملی چین و شرکت دالیان پورت در زمره ی شرکت هایی هستند که مسئولیت ذخیره سازی نفت ایران را بر عهده داشتند.

وجود این ذخایر سبب شد در شرایط تحریم ایران بتواند بدون نیاز به عبور از تنگه ی هرمز با هزینه ی بالا و تحت شرایط خطرناک، به راحتی نفت خود را از بنادر چین به کره ی جنوبی، کره ی شمالی، پالایشگاه های چینی، هند، اندونزی و مالزی و هر کشور دیگری که تمایل به معامله داشته باشد، بفروشد. کره ی جنوبی که 3 پالایشگاه از 10 پالایشگاه بزرگ جهان را دارا بوده و بزرگترین صادرکننده ی فرآورده های نفتی جهان است، همواره از عمده واردکنندگان نفت بسیار سبک ایران بوده و اگرچه پس از تحریم های آمریکا علیه ایران، بخش زیادی از محموله های نفتی را از روسیه، عراق، امارات و قطر وارد کرده است اما به دلیل عدم انعطاف پذیری کافی صنایع پالایش و پتروشیمی آن در تغییر خوراک ورودی، تمایل چندانی به جایگزینی نفت ایران با نفت سایر کشورها نداشته و از هر فرصتی جهت واردات نفت ایران استفاده خواهد کرد که یکی از آنها ذخایر نفتی ایران در بنادر چینی ست.

در نتیجه افزایش ذخایر نفتی قابل اتکای ایران هم در کشورها و جزایر دیگر در سراسر جهان و هم در بندر جاسک که به آبهای بین المللی نزدیک است، میتواند شانس فوق العاده ای برای رژیم جهت فرار از تحریمها و ادامه ی برنامه ها بدون محدودیت، محسوب شده و به عقیده ی آنها قدرت جمهوری اسلامی را در مذاکرات نفتی بالا برد به گونه ای که به راحتی قابل تحریم نباشد.

به گفته ی زنگنه، پایانه ی نفتی جاسک تا سال 1399 تکمیل شده و فعال خواهد شد و در ادامه برنامه ی احداث پالایشگاه و پتروشیمی و توسعه ی صنایع پایین دستی در منطقه ی مکران پیگیری خواهد شد. همچنین توسعه ی مناطق چابهار و کنارک در بخش شرقی مکران ادامه خواهد یافت. در همین راستا، زنگنه از ایجاد یک ترمینال جدید در منطقه ی مکران در نزدیکی بندر جاسک و همچنین یک خط لوله ی نفتی در همین ناحیه که در دست ساخت می‌باشد، خبر داد و ضمن استقبال از سرمایه گذاری خارجی به ویژه از سوی روسیه عنوان کرد که امیدوار است این طرح تا سال 2021 به اجرا رسد.

وی پیشتر نیز از تصمیم شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی نیروهای مسلح (شستان) جهت احداث واحدهای پتروشیمی و فولاد در این منطقه خبر داده و بر نقش کلیدی این نقطه از جغرافیای ایران در دسترسی به اقیانوس هند تاکید کرده بود که پیشتر در مقالاتی به بخشهایی از آن پرداختیم. از این رو وزارت نفت، وزارت دفاع، سازمان بنادر کشور و شورای راهبردی روابط خارجی توسعه ی سواحل مکران را استراتژیک و نقطه ی عطفی برای رژیم دانسته اند.

اکنون که اهمیت هر یک از برنامه ها به تفصیل عنوان شد، میتوان گفت چنانچه هر یک از طرح های عنوان شده، با موفقیت اجرا شوند و به بهره برداری رسند، اژدهای هفت سر جمهوری اسلامی دیگر قابل مهار نخواهد بود...























 



285 بار دیده شده‌‌


AM:09:49:24/10/2019