سلامت زنان در گرو هنجار زدایی از بدن زنانە

سلامت زنان در گرو هنجار زدایی از بدن زنانە
کوثر فتاحی: عضو کارگروه زنان و برابری جنسیتی شورای مدیریت گذار

ارزش ها و هنجارها در مورد بدن باید بار دیگر و بە شکلی تازە بازتعریف شوند. نگاه مردسالارانه و ابزارگونەی قوانین جمهوری اسلامی ایران باید از بن برچیدە و بار دیگر با قوانین انسان محور پی ریزی شوند. 

یکی از عوامل موثر در کنترل و درمان بیماری های شایع در بین زنان تشخیص زود هنگام آن از طریق معاینات بالینی، ماموگرافی، سونوگرافی، غربالگری و … است. از اینرو آگاهی بخشی و تلاش برای شناخت و تشخیص زودهنگام بیماری تاثیر مستقیمی در کاهش مرگ و میر ناشی از این بیماریها دارد.

از سوی دیگر شکستن تابوی عدم آگاهی و صحبت در مورد بیماری های شایع در بین زنان کە ارتباط مستقیمی با بدن آنها دارد، می تواند بە افراد در مسیر حفظ سلامت و طول عمر طبیعی آنها کمک شایانی کند. چیزی کە در ایران و سیستم تحت حاکمیت جمهوری اسلامی هنوز موضوع سادەای نیست. آموزش های مربوط بە سلامت زنان از جملە مسائل جنسی و باروری، بیماری های زنان و بهداشت روانی محدود بە اطلاعات غیر رسمی در محیط خانوادە و دوستان است کە احتمال وجود اطلاعات نادرست در آنها بسیار زیاد است.

تابو بودن بدن زنان، مسائل جنسی مربوط بە زنان و پیشگیری از بارداری و وسایل مربوط بە آن، بیماری های دستگاه تناسلی و حتی نام بردن از بخشی از بدن انسان مثل واژن یا پستان، تلاش برای آگاه سازی و اقدامات موثر در این زمینە از جملە تولید محصولات آموزشی صوتی، تصویری و نوشتاری را با مشکلات و سانسورهای بی مورد بسیاری روبەرو کردە است. این وضعیت راه را برای پیشگیری یا تشخیص بە موقع بیماریهای مختلف زنان دشوار کردە است.

بە عنوان مثال، دو بیماری سرطان پستان و گردن رحم کە دو بیماری شایع در بین زنان بە شمار می آیند، در بسیاری موارد از طریق انجام تست های بە موقع قابل پیشگیری و درمان هستند. در ایران اما بە دلیل وجود انواع تابوها این روند با مشکلات جدی روبروست. آنچە کە در این نوشتە مد نظر است بررسی علل تابو بودن این بیماری ها در ایران و تاثیرات جسمی و متعاقب آن تاثیرات روانی بر زنان بەعنوان قربانیان اصلی این بیماری ها است.

قبل از هر چیز توجە بە این موضوع دارای اهمیت است کە در جوامع توسعە نیافتە یا کمتر توسعە یافتە، بدن زن و صحبت دربارە آن هنوز بە مانند تابویی است کە جز در خفا مجالی برای عرض اندام نمی یابد. نە تنها امکان شناخت بدن زنان وجود ندارد، بلکە حتی صحبت کردن دربارە آن بە منزلە بی شرمی یا قدعلم کردن در مقابل عرف، ارزش ها و هنجارهای جامعە تلقی می شود. مهمتر از این، در ساختار مذهبی و سنتی حکومت اسلامی ایران و فرهنگ مردسالارانە حاکم بر جامعە، تصویری کاملا جنسی و ابزاری از زنان از طریق رسانە ها، آموزش و قوانین ارائە می شود.

تصاویری کە در بە بند کشیدن آزادی های فردی و اجتماعی زنان نقش بسزایی ایفا می کنند. زنان، ابزاری بیشتر جنسی و در خدمت مردان تلقی می شوند. بنابراین فرهنگ و تلاش حکومت در برخورد ابزار گونە با بدن زنان عملا بیماری هایی را کە در میان زنان بسیار شایع تر است، بە موضوعی فراتر از بیماری تبدیل کردە است. این نوع نگرش، بدنی بکر و دست نخوردە را با ارزشتر و دارای احترام بیشتر توصیف می کند.

بنابراین چنین تفکری ابتدا بە ساکن عاملی کاملا بازدارندە است در برابر تشخیص بیمارهایی کە با واکاوی بدن بیمار در ارتباط مستقیم است کە این واکاوی گاهی متاسفانە منجر بە انجام عمل های جراحی مثل برداشتن پستان می شود. و این یعنی تهدید اولین و تنها اعتبار زنان در جامعە. معاملە خندە داری کە گاه متاسفانە خود زنان هم کردیت بودن بدن را باور و گاهی جان خود را بە خاطر آن بە خطر می اندازند.
بدن زنانە در جوامع توسعە نیافتە، در هالەای از باورهای مذهبی، تابو، هنجارها و ارزشهای اجتماعی مدرن و پیشامدرن زیر یوغ نگاه کاپیتالیستی پوشیدە شدە و بە عرصەی نامفهوم و مرزی ناشناختە برای آنها تبدیل شدە است.

تابو بودن بدن زنان ازیک سو و بدنبال آن اعمال محدودیت های اجتماعی فراوان از سوی دیگر، عملا میدان فعالیت را برای زنان کوچکتر و از همە مهمترآسیب پذیرتر کردە است. انجام فعالیت هایی همچون دوچرخە سواری یا محدودیت های انجام برخی فعالیت های ورزشی برای زنان، حجاب اجباری و دە ها باید و نباید دیگری کە اتفاقا ریشە در بدن زنان و محدودیت های این بدن در جامعەی ایران دارد، کە زنان را در دام خود گرفتار کردە است.

در سراسر جهان، تلاش برای ترسیم شکلی استاندارد از ظاهر بدن انسان و بطور ویژه بدن زنان نُرمی آشناست کە حتی مرز سطحی ترین حقوق، از جملە حق اختیار و درک از زیبایی شناسی انسان ها را تحت شعاع قرار دادە است. زنان لاغر با کمر های در هم فرورفتە و دارای بسیاری برجستگی های زنانە، تصویری عام و ساختگی در ذهن ما از زیبایی هستند.

ایدەآل های زیبایی بدن توسط صنعت تبلیغات کە بە طور مداوم از مردان و بخصوص زنان زیبا در تبلیغ هر نوع کالا استفادە می کند در حال افزایش است. هر یک از ما در ضمیر ناخوداگاه خود بدنبال دستیابی بە این ایدەال ها هستیم. بخصوص در جامعە ایران کە بستری مناسب برای رشد این گونە نگرش و ایدەآل سازیست. در این بین، اما نکتە قابل توجە این است کە تاثیر این ایدەآل سازی بر زندگی زنان، پا را از امیال و آرزوها فراتر نهادە و کم کم بدن بە مثابە محملی برای ابراز هویت و بیانگر شخصیت فرد تلقی شدە است.

بنابراین زنان برای دستیابی بە جایگاه اجتماعی برتر، نە در اختیار خود بلکە در کنترل این ایدەال سازی هستند. بازار داغ جراحی های پلاستیک، رژیم های سخت غذایی، تلاش برای تناسب اندام و باشگاه های بدن سازی از یک سو برای پیمودن راه بی انتهای ایدەال ها، و از سوی دیگر برای ارتقا میزان پذیرش اجتماعی است. با افزایش اهمیت مولفەهای جنسی در بازارهای همسریابی اعم از داشتن ظاهری زیبا و داشتن جذابیت جنسی، کمترین جایگاهی برای هویت اجتماعی زنان بە جای نگذاشتە است. بنابراین این نوع نگرش، زنان را ناخواستە و ناآگاهانە درگیر مشکلات و معضلات عدیدە ای کردەاست.
ما نە تنها بر بدن خود هیچ کنترلی نداریم، کە این بدن ما است کە تبدیل بە ابزاری برای کنترل ما شدە است و فرصت های اجتماعی را تامین و یا سلب می کند.

بدن انسان سرمایە ایست کە در طول حیات، دستخوش تغییرات و اتفاقات بیولوژیکی فراوانی می شود، افزایش سن، بیماری، زایمان و … می توانند بر بدن انسان تاثیر بگذارند. بنابراین این نوع نگرش در برتری دادن جایگاه بدن بر هویت انسان بخصوص در رابطە با زنان، برای دستیابی بە موقعیت ها و فرصت های اجتماعی می تواند سلامتی جسمی و بدنبال آن سلامتی روانی زنان را مورد تهدید قراردهد.
در حالیکە دستیابی بە فرصت های اجتماعی، مرتبط با بدنی ایدەآل و همسو با معیارهای ساختگی جوامع است، حفظ و نگهداری از فرصت ها هم در گرو حفظ همین ایدەآل های بدن زنانە است. این معادلە بە ظاهر سادە، اما زندگی و سلامت زنان را در چنگال خود دارد. نگرانی روزمرەای کە زنان بدام آن گرفتار آمدە اند. در واقع روزنەهای آسایش را از آنان سلب کردە و زنان را در چرخە ای کە خالی از احساس رضایت است در تکاپویی بی ثمر بدنبال موفقیتی کە از بنیان اشتباه است، رها کردە است.

بە باور من زنان با عبور از این نوع زنانگی از پیش تعیین شدە، با تغییر نگرششان نسبت بە خود و توانایی هایشان راه را برای رهایی خود هموارتر کرده و سالم تر و شاداب تر از قبل فرصت های زندگی را بە خدمت خود می گیرند.

ارزش ها و هنجارها در مورد بدن باید بار دیگر و بە شکلی تازە بازتعریف شوند. نگاه مردسالارانه و ابزارگونەی قوانین جمهوری اسلامی ایران باید از بن برچیدە و بار دیگر با قوانین انسان محور پی ریزی شوند. زنان باید در بدن خود احساس رضایت و رهایی کنند. امنیت جامعه باید با تلفیق آگاهی بە گونە ای تامین شود کە زنان تجربە ی ناامنی از بدن خود را بە فراموشی بسپارند. تابوها باید شکستە شوند و جامعه در این راستا بە سوی عادی سازی این موضوع گام نهد.


152 بار دیده شده‌‌


PM:03:33:14/11/2020